Miarkowanie kary umownej — kiedy sąd może obniżyć jej wysokość
Kary umowne stanowią powszechny element wielu stosunków cywilnoprawnych, który w swoim pierwotnym założeniu ma na celu zagwarantowanie wykonania zobowiązania przez kontrahenta i zabezpieczenie strony poszkodowanej w skutek nieprawidłowego wykonania zobowiązania. Przepis art. 484 § 2 kc wprowadza możliwość tzw. miarkowania kary umownej polegającego na odpowiednim jej zmniejszeniu.
Kiedy można zmniejszyć karę umowną?
Zmniejszenie kary umownej może nastąpić w dwóch przypadkach:
- jeżeli zobowiązanie zostało wykonane w znacznej części,
- gdy kara jest rażąco wygórowana.
Spółka X na podstawie umowy była zobowiązania do dostarczania Spółce Y części samochodowych. Umowa została zawarta na okres 5 lat, jej łączna wartość wynosiła 1.000.000 zł, a dostawy miały odbywać regularnie na koniec każdego miesiąca. Spółka X w przypadku opóźnienia w dostawie była zobowiązana do zapłaty kary umownej w wysokości 5% wartości całej umowy, za każdy dzień opóźnienia.
Spółka X opóźniła się z dostawą o 7 dni w 4 roku współpracy ze Spółką Y. Kara umowna wynosi zatem 350.000 zł.
W tym przypadku zachodzą obydwie przesłanki jej miarkowania. Po pierwsze, Spółka X wykonała większość zobowiązania – dostarczała części przez okres 4 lat bez opóźnień. Po drugie, ustalenie kary umownej jako ułamka wartości całego kontraktu powoduje jej rażące wygórowanie w relacji do części zamówienia z którym Spółka X się opóźniła.
A gdy sprawa nie jest tak oczywista?
Co w przypadku, gdy okoliczności Twojej sprawy nie są tak jaskrawe jak w przykładzie wskazanym powyżej?
Czy kara umowna w wysokości 2% wynagrodzenia za każdy dzień opóźnienia (przy rynkowym standardzie od 0,2 do 1%) to kara rażąco wygórowana czy mieszcząca się w górnych granicach rozsądku?
Niestety nie ma tu jednoznacznej odpowiedzi. Samo miarkowanie kary umownej stanowi przykład tzw. prawa sędziowskiego. Oznacza to, iż sąd może swobodnie dokonać oceny wysokości kary umownej w oparciu o okoliczności konkretnej sprawy.
Co na temat miarkowania kary umownej mówią sądy?
Stanowiska samych sądów w przedmiocie miarkowania kary umownej, są niejednolite.
Przy ocenie, czy zastrzeżona kara umowna jest rażąco wygórowana nie wyklucza się uwzględnienia relacji między wysokością zastrzeżonej kary umownej a wysokością wynagrodzenia należnego stronie zobowiązanej do zapłaty kary umownej, za zasadnicze jednak kryterium tej oceny uznaje się stosunek wysokości zastrzeżonej kary umownej do wysokości szkody doznanej przez wierzyciela.
— Sąd Apelacyjny w Warszawie
Istotnym kryterium miarkowana jest relacja kary umownej do odszkodowania należnego wierzycielowi na zasadach ogólnych, przyczyny niewykonania w sposób pełny zobowiązania, przyczynienie się wierzyciela, stopień winy dłużnika, relacja do należnego wynagrodzenia lub ocena stopnia naruszenia interesu wierzyciela wskutek nienależytego wykonania umowy.
— Sąd Apelacyjny w Szczecinie, wyrok z 27 stycznia 2016 r. (sygn. akt I ACa 702/15)
Katalog kryteriów pozwalających na zmniejszenie kary umownej nie jest zamknięty, a ocena w tym zakresie, w zależności od okoliczności sprawy, należy do sądu orzekającego (…) Jeżeli kara umowna jest równa bądź zbliżona do wartości zobowiązania, można ją uznać za rażąco wygórowaną. Natomiast sama relacja między stawką procentową stanowiącą podstawę określenia wysokości zastrzeżonej kary umownej a stawkami procentowymi stosowanymi w obrocie przy zastrzeganiu takich kar nie stanowi wystarczającej podstawy do oceny, czy zastrzeżona kara jest rażąco wygórowana.
— Sąd Najwyższy, wyrok z 23 maja 2013 r. (sygn. akt IV CSK 644/12)
Kara umowna wydaje się zbyt wysoka?
Napisz do nas w wiadomości prywatnej lub umów się na konsultację w Kancelarii – przeanalizujemy Twoją sytuację.
Nasza siedziba
Bogusz Kamiński Spółka Partnerska Radców Prawnych
Al. Boh. Września 9 lok. 103,
02-389 Warszawa
KRS: 0001224371 NIP: 7011300034